Lekarz weterynarii to zawód szczególnego zaufania społecznego. Jego praca nie polega wyłącznie na diagnozowaniu chorób, wykonywaniu zabiegów i leczeniu zwierząt. Wiąże się również z odpowiedzialnością moralną, poszanowaniem godności pacjenta, uczciwością wobec jego opiekuna oraz troską o dobrostan zwierząt. Weterynarz jest nie tylko specjalistą, ale także osobą, której zachowanie powinno stanowić przykład profesjonalizmu.
Współczesne media społecznościowe zmieniły sposób, w jaki lekarze weterynarii komunikują się z otoczeniem. Instagram, Facebook, TikTok czy YouTube dają możliwość edukowania właścicieli zwierząt, prezentowania osiągnięć zawodowych i promowania usług. Jednocześnie stworzyły przestrzeń, w której granica między życiem prywatnym, działalnością zawodową i komercją może łatwo ulec zatarciu.
Nie każda aktywność lekarza weterynarii w internecie jest jednak właściwa. Szczególnie niepokojące są sytuacje, w których potrzeba zdobycia popularności, zwiększenia zasięgów lub osiągnięcia korzyści finansowych zaczyna dominować nad etyką zawodową.
Warto zatem zastanowić się, czego lekarz weterynarii nie powinien robić, nawet jeśli określone zachowania są popularne wśród twórców internetowych i przynoszą im wymierne korzyści.
1. Publikowanie treści rozrywkowych kosztem powagi zawodu
Jednym z problematycznych zjawisk jest wykorzystywanie zawodu lekarza weterynarii do tworzenia treści nastawionych przede wszystkim na rozrywkę i zdobywanie popularności. Nie chodzi o to, że weterynarz nie może mieć poczucia humoru, prowadzić prywatnego profilu czy pokazywać kulis swojej pracy. Problem pojawia się wtedy, gdy pacjent staje się rekwizytem, a jego cierpienie, strach lub dyskomfort służą zwiększaniu liczby wyświetleń.
Do szczególnie niewłaściwych zachowań można zaliczyć:
- nagrywanie przestraszonych lub cierpiących zwierząt w celu wywołania śmiechu;
- publikowanie filmów przedstawiających nieprzyjemne reakcje zwierząt podczas badań, bez uwzględnienia ich stresu;
- tworzenie żartów z chorób, niepełnosprawności, wyglądu lub zachowania pacjentów;
- inscenizowanie sytuacji medycznych albo przedłużanie czynności przy zwierzęciu wyłącznie po to, aby nagrać atrakcyjny materiał;
- wykorzystywanie drastycznych zdjęć i filmów w celu wywołania sensacji i zwiększenia zasięgów.
Lekarz weterynarii powinien pamiętać, że jego podstawowym obowiązkiem jest ograniczanie cierpienia zwierzęcia, a nie dostarczanie odbiorcom internetowej rozrywki. Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii podkreśla konieczność przyjaznego i racjonalnego stosunku do zwierząt oraz dążenia do ograniczania ich cierpienia (art. 15).
Humor może być narzędziem edukacyjnym, ale nigdy nie powinien odbywać się kosztem dobrostanu pacjenta.
2. Łączenie wizerunku lekarza z komercyjną promocją własnej hodowli
Szczególnie delikatnym zagadnieniem jest łączenie autorytetu lekarza weterynarii z działalnością hodowlaną. Lekarz może prywatnie interesować się hodowlą zwierząt, jednak powinien zachować wyraźną granicę między swoją wiedzą medyczną a działalnością komercyjną.
Niepokojąca sytuacja powstaje wtedy, gdy lekarz wykorzystuje tytuł zawodowy, wiedzę i zaufanie pacjentów do promowania własnej hodowli, sprzedaży szczeniąt, kociąt lub innych zwierząt.
Przykładami zachowań budzących zastrzeżenia są:
- przedstawianie własnej hodowli jako szczególnie godnej zaufania wyłącznie dlatego, że prowadzi ją lekarz weterynarii;
- wykorzystywanie zawodowego tytułu do zwiększenia atrakcyjności oferowanych zwierząt;
- sugerowanie, że zwierzęta pochodzące z własnej hodowli mają gwarantowane zdrowie lub wyjątkową jakość;
- wykorzystywanie pacjentów i ich opiekunów jako potencjalnej grupy klientów hodowli;
- polecanie własnych zwierząt lub usług hodowlanych podczas konsultacji, bez jasnego ujawnienia własnego interesu finansowego;
- pomijanie informacji o chorobach dziedzicznych, problemach zdrowotnych lub nieprawidłowościach występujących w hodowli.
Warto podkreślić, że sam fakt prowadzenia hodowli nie przesądza o nieetycznym postępowaniu. Istotne jest natomiast to, czy lekarz nie wykorzystuje swojego autorytetu zawodowego do osiągania prywatnych korzyści oraz czy nie dochodzi do konfliktu interesów.
Polski Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii w art. 7 wskazuje, że lekarz nie może używać ani zezwalać na używanie swojego nazwiska i tytułu zawodowego do reklamowania towarów i usług. Z kolei art. 8 wymaga prawdziwości wypowiedzi publicznych. Wykorzystywanie tytułu zawodowego jako argumentu sprzedażowego wymaga zatem szczególnie krytycznej oceny.
3. Publiczne komentowanie przypadków innych zwierząt i krytykowanie pracy kolegów
Kolejnym przykładem nieetycznego zachowania jest komentowanie w mediach społecznościowych przypadków medycznych innych zwierząt, szczególnie w sposób umożliwiający identyfikację pacjenta, jego właściciela lub lekarza prowadzącego.
Zdarza się, że lekarze publikują zdjęcia zwierząt, wyniki badań, opisy zabiegów lub fragmenty dokumentacji, aby pokazać rzekome błędy innych specjalistów. Niekiedy towarzyszą temu ironiczne komentarze, oskarżenia lub próby ośmieszenia poprzedniego lekarza.
Takie zachowanie jest niewłaściwe z kilku powodów:
- może naruszać tajemnicę zawodową i prywatność opiekuna;
- może prowadzić do ujawnienia danych dotyczących leczenia;
- przedstawia skomplikowany przypadek bez pełnej dokumentacji i kontekstu;
- podważa zaufanie do całego środowiska weterynaryjnego;
- może narazić innego lekarza na nieuzasadnione oskarżenia i publiczne ataki.
Nie oznacza to, że lekarze nie mogą dyskutować o błędach medycznych. Przeciwnie, wymiana doświadczeń, konsultacje i analiza trudnych przypadków są ważnym elementem rozwoju medycyny weterynaryjnej. Powinny jednak odbywać się w sposób profesjonalny, z poszanowaniem poufności i bez publicznego piętnowania konkretnych osób.
Warto przywołać rzeczywisty przypadek opisany w brytyjskim czasopiśmie Vet Record. Polska lekarka weterynarii Natalia Strokowska została w Wielkiej Brytanii objęta postępowaniem dyscyplinarnym po opublikowaniu w mediach społecznościowych sześciu zdjęć zwierząt należących do klientów bez uzyskania ich zgody. W 2019 roku komisja dyscyplinarna uznała jej zachowanie za poważne naruszenie standardów zawodowych i zastosowała upomnienie oraz ostrzeżenie. Przypadek ten pokazał, że nawet publikacja zdjęcia łapy zwierzęcia może rodzić konsekwencje zawodowe, jeśli nie zadbano o właściwą zgodę. British Veterinary Association
4. Udzielanie diagnoz i zaleceń medycznych na podstawie komentarzy internetowych
Lekarz weterynarii nie powinien zastępować badania klinicznego przypadkową poradą udzieloną w komentarzu pod zdjęciem lub filmem.
Popularną praktyką jest odpowiadanie na pytania w rodzaju: „Co dolega mojemu psu?”, „Czy to nowotwór?”, „Jakie leki mam podać?” na podstawie krótkiego opisu lub fotografii.
Takie postępowanie jest ryzykowne, ponieważ:
- nie uwzględnia pełnego wywiadu i badania klinicznego;
- może prowadzić do błędnej diagnozy;
- może opóźnić właściwe leczenie;
- może zachęcać opiekuna do samodzielnego podawania leków;
- nie pozwala właściwie ocenić pilności interwencji.
Lekarz może oczywiście prowadzić edukację internetową i wskazywać możliwe przyczyny objawów. Powinien jednak wyraźnie zaznaczyć ograniczenia takiej komunikacji i skierować opiekuna na badanie, jeśli sytuacja tego wymaga.
Szczególnie nieodpowiedzialne jest sugerowanie dawek leków, zalecanie odstawienia terapii lub bagatelizowanie objawów bez zbadania pacjenta.
5. Promowanie produktów i usług w sposób wprowadzający w błąd
Autorytet lekarza weterynarii ma ogromny wpływ na decyzje opiekunów zwierząt. Dlatego jego wykorzystywanie do promowania karm, suplementów, preparatów leczniczych, kosmetyków czy akcesoriów wymaga szczególnej ostrożności.
Nieetyczne mogą być między innymi:
- polecanie produktu wyłącznie dlatego, że lekarz otrzymuje wynagrodzenie za jego promocję;
- przedstawianie suplementu jako środka leczniczego bez odpowiednich podstaw naukowych;
- obiecywanie spektakularnych efektów terapii;
- ukrywanie współpracy reklamowej z producentem;
- promowanie produktów, których skuteczność lub bezpieczeństwo nie zostały odpowiednio potwierdzone;
- sugerowanie, że określony preparat jest niezbędny dla każdego zwierzęcia.
Szczególnie problematyczne jest wykorzystywanie tytułu lekarza weterynarii do budowania przekonania, że reklamowany produkt został obiektywnie oceniony i polecony na podstawie niezależnej wiedzy medycznej.
Warto tu rozróżnić zwykłe informowanie o produktach od reklamy. Polski kodeks etyki ogranicza wykorzystywanie nazwiska i tytułu zawodowego lekarza do reklamowania towarów i usług. Nie można więc automatycznie przenosić zasad marketingu influencerskiego na wykonywanie zawodu weterynarza.
6. Publikowanie nieprawdziwych informacji i pseudonaukowych porad
Lekarz weterynarii ponosi odpowiedzialność za rzetelność informacji, które przekazuje społeczeństwu. Z tego względu szczególnie szkodliwe jest publikowanie treści niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną.
Do negatywnych przykładów należą:
- rozpowszechnianie niesprawdzonych metod leczenia;
- promowanie pseudonaukowych terapii;
- zniechęcanie do szczepień bez uzasadnienia naukowego;
- podważanie skuteczności uznanych metod diagnostycznych i leczniczych na podstawie pojedynczych przypadków;
- straszenie opiekunów chorobami w celu nakłonienia ich do zakupu określonych produktów;
- przedstawianie własnych przekonań jako powszechnie uznanej wiedzy weterynaryjnej.
Lekarz powinien pamiętać, że duża liczba obserwujących nie świadczy o wysokich kompetencjach medycznych. Popularność w internecie nie może zastępować wiedzy, doświadczenia i krytycznego myślenia.
7. Publiczne ośmieszanie klientów i ujawnianie ich prywatnych rozmów
Nieetyczne jest również publikowanie zrzutów ekranu z rozmów z klientami, nagrywanie ich bez odpowiedniej podstawy lub wyśmiewanie ich niewiedzy.
Właściciel zwierzęcia często znajduje się w trudnej sytuacji emocjonalnej. Może być przestraszony, zagubiony, zadawać wiele pytań albo nie rozumieć zaleceń medycznych. Zadaniem lekarza jest udzielanie informacji i budowanie świadomości opiekuna, a nie ocenianie go w przestrzeni publicznej.
Szczególnie niewłaściwe są:
- publikowanie prywatnych wiadomości klientów w celu wywołania rozbawienia;
- wyśmiewanie osób, których nie stać na kosztowne leczenie;
- publiczne komentowanie decyzji właściciela o eutanazji lub rezygnacji z określonej terapii;
- ujawnianie szczegółów dotyczących zaniedbań, jeśli publikacja umożliwia identyfikację opiekuna;
- obraźliwe odpowiadanie na negatywne opinie w internecie.
Nawet w sytuacji konfliktu lekarz powinien zachować profesjonalizm. Ochrona własnego dobrego imienia nie usprawiedliwia ujawniania informacji objętych poufnością.
8. Wykorzystywanie zwierząt do zdobywania popularności kosztem ich dobrostanu
Kolejnym problemem jest traktowanie zwierzęcia jako narzędzia do budowania marki osobistej.
Może to dotyczyć zarówno pacjentów kliniki, jak i prywatnych zwierząt lekarza. Przykładem jest publikowanie filmów, na których zwierzę jest zmuszane do określonych zachowań, utrzymywane w niekomfortowej pozycji lub poddawane niepotrzebnym czynnościom tylko po to, aby nagranie było atrakcyjne.
Niepokojące jest również:
- wykorzystywanie nowo narodzonych lub chorych zwierząt do tworzenia emocjonalnych materiałów promocyjnych;
- prezentowanie nieprawidłowych warunków utrzymania jako czegoś zabawnego lub normalnego;
- bagatelizowanie oznak stresu i bólu;
- wykonywanie zbędnych zabiegów kosmetycznych lub innych procedur dla efektu wizualnego;
- publikowanie materiałów przedstawiających niewłaściwe obchodzenie się ze zwierzętami.
Lekarz weterynarii powinien być szczególnie wyczulony na sygnały stresu i cierpienia, ponieważ jego wiedza pozwala mu rozpoznać je lepiej niż przeciętnemu odbiorcy.
9. Przekraczanie kompetencji i przypisywanie sobie nieposiadanych kwalifikacji
Wizerunek specjalisty buduje się latami, dlatego szczególnie naganne jest świadome wprowadzanie odbiorców w błąd co do posiadanych umiejętności.
Nieetyczne jest:
- posługiwanie się tytułem specjalisty bez odpowiednich kwalifikacji;
- sugerowanie posiadania certyfikatów, których lekarz nie uzyskał;
- przedstawianie krótkiego kursu jako równoważnego wieloletniemu szkoleniu specjalizacyjnemu;
- podejmowanie się procedur, do których lekarz nie ma wystarczających kompetencji, bez zapewnienia odpowiedniego wsparcia;
- ukrywanie niepowodzeń terapeutycznych i przedstawianie wszystkich przypadków jako sukcesów.
Polski Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii w art. 10 wyraźnie wskazuje, że niedopuszczalne jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji o kwalifikacjach, kompetencjach i zakresie świadczonych usług.
10. Stawianie korzyści finansowych ponad dobrem pacjenta
Najpoważniejszym naruszeniem etyki jest sytuacja, w której interes ekonomiczny lekarza zaczyna dominować nad zdrowiem i dobrostanem zwierzęcia.
Może to przyjmować różne formy:
- zalecanie niepotrzebnych badań i zabiegów w celu zwiększenia przychodów;
- proponowanie droższych procedur bez przedstawienia alternatywnych możliwości leczenia;
- zatajanie tańszych, ale uzasadnionych metod diagnostycznych lub terapeutycznych;
- przedłużanie terapii bez medycznego uzasadnienia;
- podejmowanie leczenia mimo braku odpowiednich kompetencji lub możliwości zapewnienia opieki;
- nieprzekazywanie pacjenta innemu specjaliście, mimo że wymaga tego jego stan.
Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii zobowiązuje lekarza do informowania opiekuna o rozpoznaniu, rokowaniu, planowanym postępowaniu, ryzyku i kosztach. Nakazuje również ograniczać działania wobec zwierzęcia do czynności niezbędnych. Oznacza to, że decyzje terapeutyczne powinny wynikać z potrzeb pacjenta, a nie z możliwości uzyskania dodatkowego dochodu.
11. Publiczne podważanie autorytetu całego środowiska weterynaryjnego
Lekarz weterynarii powinien pamiętać, że jego zachowanie może wpływać nie tylko na osobistą reputację, ale również na postrzeganie całej profesji.
Szczególnie szkodliwe są:
- publiczne obrażanie innych lekarzy i pracowników lecznic;
- rozpowszechnianie niepotwierdzonych informacji o konkurencyjnych gabinetach;
- prowadzenie internetowych kampanii przeciwko konkretnym specjalistom;
- publikowanie materiałów mających na celu ośmieszenie kolegów po fachu;
- wykorzystywanie konfliktów zawodowych do zdobywania popularności;
- przedstawianie całego środowiska weterynaryjnego jako niekompetentnego lub nieuczciwego na podstawie pojedynczych doświadczeń.
Konstruktywna krytyka jest potrzebna, szczególnie jeśli dotyczy błędów medycznych lub nieprawidłowości zagrażających zwierzętom. Powinna jednak opierać się na faktach, wiedzy i odpowiednich procedurach, a nie na publicznym upokarzaniu innych osób.
Gdzie przebiega granica między prywatnością a odpowiedzialnością zawodową?
Wszystkie wymienione przykłady prowadzą do jednego ważnego wniosku: lekarz weterynarii nie przestaje być przedstawicielem zawodu zaufania publicznego po wyjściu z gabinetu ani po zalogowaniu się na prywatne konto w mediach społecznościowych.
Nie oznacza to, że weterynarz musi prowadzić wyłącznie poważny profil edukacyjny, rezygnować z humoru, prywatnych zainteresowań czy obecności w internecie. Istotne jest jednak rozróżnienie między swobodą wypowiedzi a odpowiedzialnością wynikającą z wykonywania zawodu.
Warto również pamiętać, że nie każde z wymienionych zachowań automatycznie stanowi przewinienie dyscyplinarne. Ocena zależy od okoliczności, przepisów, skutków działania i ewentualnego naruszenia konkretnych obowiązków zawodowych.
Polski Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii wskazuje na takie fundamentalne wartości, jak uczciwość, rzetelność, wysoka kultura osobista, troska o dobro zwierząt i dbałość o godność zawodu. Z kolei brytyjski Royal College of Veterinary Surgeons w swoich wytycznych dotyczących mediów społecznościowych wyraźnie podkreśla, że standardy zachowania obowiązujące w świecie rzeczywistym powinny być zachowane również w internecie.
Zakończenie
W dobie mediów społecznościowych lekarz weterynarii ma ogromne możliwości wpływania na świadomość społeczną. Może edukować, popularyzować wiedzę, promować odpowiedzialną opiekę nad zwierzętami i pokazywać piękno swojej pracy. Jednak wraz z rosnącą popularnością rośnie również odpowiedzialność za publikowane treści.
Niepokojącym zjawiskiem jest sytuacja, w której lekarz zaczyna postrzegać swoją profesję przede wszystkim jako narzędzie budowania marki osobistej, zdobywania obserwujących i osiągania korzyści finansowych. Pacjent staje się wówczas elementem internetowego spektaklu, tytuł zawodowy narzędziem marketingowym, a wiedza medyczna argumentem sprzedażowym.
Należy pamiętać, że zwierzę nie jest rekwizytem do nagrania, jego choroba nie jest materiałem rozrywkowym, a zaufanie opiekuna nie jest zasobem, który można dowolnie wykorzystywać do celów komercyjnych.
Autorytet lekarza weterynarii nie powinien wynikać z liczby obserwujących, popularności filmów czy rozpoznawalności w internecie. Powinien wynikać przede wszystkim z wiedzy, uczciwości, odpowiedzialności i szacunku do zwierząt.
Bibliografia i materiały źródłowe
1. Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii, Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Warszawa 2009. Szczególnie art. 1–10, 15–22. Tekst kodeksu.
2. Royal College of Veterinary Surgeons, Social media, online networking, and public life, wytyczne dotyczące odpowiedzialności zawodowej, poufności i aktywności lekarzy weterynarii w mediach społecznościowych. RCVS, 2024. Royal College of Veterinary Surgeons
3. Matuszewski P., Marketing i reklama w zawodzie lekarza weterynarii, „Życie Weterynaryjne”, listopad 2024. Życie Weterynaryjne
4. Social media case has lessons for all vets, „Vet Record”, 4 maja 2019. Omówienie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego publikowania zdjęć pacjentów bez zgody ich opiekunów. British Veterinary Association
5. Łyp-Chmielewska A., Tajemnica zawodowa lekarza weterynarii a media społecznościowe, Vetkompleksowo, 7 października 2020. Vetkompleksowo – serwis dla lekarzy weterynarii

